Kategorie
Zwierzęta

Szkielet, kończyny, poroże

Szkielet kostny to czaszka, kręgosłup, mostek i żebra oraz kości kończyn i obręczy łączących je ze szkieletem osiowym. Kończyny przednie łączą się z pasem barkowym (obojczykiem i łopatką), a kończyny tylne z pasem lędźwiowym.

Szkielet ptaków odznacza się niezwykłą lekkością. Większość kości długich jest rurowata, wewnątrz pusta; są one połączone z workami powietrznymi w głowie i tułowiu. Kończyny przednie u ptaków zostały przekształcone w skrzydła umożliwiające utrzymanie się w powietrzu i lot. Osobliwością kończyn ptaków jest kość potocznie zwana stępem (kość stępowo-śródstopowa), do której przyłączone są, w większości przypadków, cztery palce. Pierwszy palec, kciuk, jest zwykle skierowany do tyłu, a więc przeciwstawny do innych palców. U niektórych ptaków, np. dropa, kciuk jest w stanie zaniku, a stęp ma tylko trzy palce. Pustułka i rybołów mają zewnętrzny palec odwracalny: może być skierowany do tyłu dla wzmocnienia kciuka.

Kształt nogi ptaka ujawnia jego sposób życia. Drapieżne mają długie, giętkie palce zakończone ostrymi pazurami (szpony) pozwalającymi im chwytać zdobycz. Ptaki wodne mają palce połączone błoną międzypalcową (kaczkowate) lub otoczone sztywnymi wyrostkami o różnych kształtach (łyska). Ptaki ze stref chłodnych (myszołów, pardwa) mają kończyny chronione piórami aż do palców — przeciwnie do ptaków brodzących i kaczkowatych (czapla, kszyk, kaczka), których kończyny są nagie aż do piszczeli.

Budowa nogi ptaka: a — bażant, b — kaczka powierzchniowa, c — głuszec, d — łyska, e — płomykówka, f — drapieżne.

Szkielet ssaków jest mocny, giętki, ale stosunkowo ciężki. W przeciwieństwie do innych kręgowców długość szyi ssaków nie zależy od liczby kręgów szyjnych (mają ich przeważnie siedem), ale od ich wielkości. Wielkość i kształt czaszki jak również liczba i rozmieszczenie zębów są również wyróżnikami. Uzębienie stanowią siekacze, kły, zęby przedtrzonowe i trzonowe. Niektóre zwierzęta, np. mięsożerne, mają uzębienie kompletne, co oznacza, że mają cztery rodzaje zębów. Inne zwierzęta (gryzonie, zające, kopytne) mają uzębienie niekompletne, brak u nich kłów i niektórych siekaczy. Małe ssaki rodzą się z zębami mlecznymi; ich uzębienie pozbawione jest zębów trzonowych. Zęby mleczne wypadają po kilku miesiącach, wypychane przez zęby stałe.

Niektóre ssaki mają zęby wyspecjalizowane. Gryzonie i zające mają w górnej i dolnej szczęce (żuchwa) po parze tnących siekaczy, które nieprzerwanie rosną, co je zmusza do gryzienia twardych pokarmów. Mięsożerne mają bardzo silnie rozwinięte kły o tnącej koronie, które umożliwiają chwytanie i uśmiercanie zdobyczy. Zęby jarzmowe (ostatni przedtrzonowy szczęki i pierwszy trzonowy żuchwy) są mocne i tnące; zwierzę łatwo rozcina nimi kawałki mięsa. U niektórych kopytnych, np. jeleni, występują w szczęce kły w stanie szczątkowym, a w żuchwie upodobniły się do siekaczy. U trawożernych (kopytne, gryzonie, zające) obserwuje się molaryzację zębów przedtrzonowych, które wraz z trzonowymi tworzą tarczę ścierną służącą do rozcierania twardego pokarmu roślinnego. U niektórych kopytnych (dzik) kły są przekształcone w oręż (szable i fajki).

Strukturę uzębienia przedstawia się za pomocą formuły zębowej. Formuła ta odpowiada połowie uzębienia a wyraża się ułamkiem, którego licznik opisuje strukturę szczęki, a mianownik — żuchwy. Na przykład lis ma 42 zęby. Ich formuła przedstawia się następująco 3142/3143. Oznacza, że uzębienie lisa składa się z dwunastu siekaczy, czterech kłów, szesnastu zębów przedtrzonowych i dziesięciu trzonowych.

Kończyny ssaków odpowiadają ich sposobowi bytowania. Są one zasadniczo pięciopalcowe (każda kończyna ma pięć palców). Niektóre naziemne gatunki ssaków, jak niedźwiedź, borsuk, gryzonie i człowiek, są stopo-chodne, co oznacza, że podczas marszu ich stopa opiera się w całości na ziemi. Inne, palcochodne, chodzą opierając się wyłącznie na palcach (mięsożerne). Najlepsi biegacze wśród kopytnych mają mniejszą liczbę palców i przemieszczają się wyłącznie na członkach trzeciego i czwartego palca.

Poroże jeleniowatych jest tworem kostnym. W większości przypadków jest atrybutem samców; wyjątek stanowią samice rena.

Poroże jeleniowatych jest co roku zrzucane. O jego okresowym narastaniu decydują hormony, a jego rozwój zależy od takich wpływów zewnętrznych, jak pokarm, stan zdrowia samca oraz jego pozycja w hierarchii stada. Co roku poroże jeleniowatych narasta na kościach czołowych (możdżeniach) i w tymże roku jest zrzucane. Z możdżeni młodego jelenia byka wyrastają tzw. szydła, utworzone z unaczynionej i unerwionej tkanki chrzęstnej. W okresie wzrastania pokryte są aksamitną skórą (scypułem). Poroże kostnieje od możdżenia do końcówek i, w przeciwieństwie do stałych rogów u pustorogich, ich najstarsza część znajduje się przy możdżeniu, najmłodsza blisko wierzchołka poroża. Gdy poroże osiąga ostateczną wielkość, twardnieje, naczynia krwionośne zostają unieczynnione, a scypuł odpada płatami (zwisające części scypułu to tzw. flagi lub chorągwie). Jelenie pozbawiają się go wycierając poroże o pnie drzew. Oczyszczone poroże jest jasne, ale sok z zielonej kory drzew i inne czynniki zewnętrzne nadają mu ciemne zabarwienie. Poroże osiąga apogeum przed okresem godowym, aby samiec mógł zaimponować łaniom i walczyć z rywalami. Po okresie godowym poroże zostaje zrzucone, w końcu roku lub na początku wiosny, i natychmiast rozpoczyna się powstawanie nowego poroża.

Tyka trzyma się na możdżeniu za pomocą pierścienia otoczonego różą. Po każdym zrzuceniu z tyki wyrasta nowa odnoga. Wierzchołek tyki kończy się najpierw widlicą, następnie koroną.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *